محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
28
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى )
بيرون از دايرهء اعتدالاتى كه از جهت شرع و يا عقل معلوم و مشخص است و به ويژه زبان كه دو طهارت دارد : اولين به وسيله سكوت و خاموشى از آنچه كه قابل توجه نيست ( سخن بىارزش ) دومين به واسطهء مراعات عدل در آنچه از امور كه تعبير از آن مىكند ، يعنى جايز نيست كه در بيانش چيزى كم بگذارد و يا توصيف چيزى را كه در او نيست بكند ، زيرا اين ظلم است و از نوع گواهى به دروغ ، اينها طهارتهاى ظاهرى بود ، و اما طهارتهاى باطنى : 64 / 2 نخست طهارت خيالش است از اعتقادات فاسد و تخيلات باطل و تاخت و تاز در ميدان اميدها و آرزوها . 65 / 2 دوم طهارت ذهنش است از افكار باطل و تصورات غير واقعى و غير سودمند . 66 / 2 سوم طهارت عقلش است از مقيد ساختن به نتايج افكار ( ديگران ) و عجايب علوم و اسرار ؛ در آنچه كه اختصاص به معارف الهى و انبساط فيض منبسط او بر ممكنات دارد . 67 / 2 چهارم طهارت قلب است از دگرگونى و از حالى به حالى گشتن ؛ كه خود تابع پراكندگى و تفرق بال است به سبب سرگرميها و مشغول شدن ( به امور بيهوده ) كه موجب پراكندگى اراده و سستى عزم مىشود . 68 / 2 پنجم طهارت نفس است از آرزومنديها و مشتاق شدنهايش ( به امور باطل ) و بلكه از عينش ، چون نفس خميره و مايه اميدها و آرزوها و اشتياقها است . 69 / 2 ششم طهارت روح ( يعنى آرزومنديش ) است به بهرهوريهاى شريف و عالى كه از حق تعالى اميد دارد ؛ يعنى معرفت او و قرب و نزديكى به او و مشاهدهء او و ديگر نعمتهاى روحانى . 70 / 2 هفتم طهارت حقيقت انسانى است از فقدان آنچه كه در جمعيت است ، و همين طور از تغيير صورت آنچه كه از حق متعال به او مىرسد ، يعنى از ( فقدان ) آنچه كه حال تعيّنش در علم حق تعالى در ازل بر آن حال بوده ، البته از آن جهت كه آن علم صفت حق تعالى است - نه از جهت علم او به زيد ناقص - زيرا اين نيز از علم حق تعالى است ؛ ولى از آن جهت كه صفت زيد است .